Οι Άνθρωποι της Αβύσσου – Πεζογράφημα του Τζακ Λόντον

Το πεζογράφημα Οι Άνθρωποι της Αβύσσου του Τζακ Λόντον (Jack London, 12 Ιανουαρίου 1876 – 22 Νοεμβρίου 1916) γράφτηκε το 1902, και δημοσιεύτηκε αρχικά σε συνέχειες στο σοσιαλιστικού προσανατολισμού έντυπο Wilshire’s Magazine, για να ακολουθήσει κατόπιν η έκδοσή του σε βιβλίο το 1903, από τον εκδοτικό οίκο The Macmillan Company, δηλαδή τον σημερινό Macmillan Publishers.
Το βιβλίο έχει ως θέμα του την κατάσταση στη οποία βρισκόταν η εργατική τάξη στην πρωτεύουσα της Αγγλίας, την περίοδο της στέψης ενός ακόμα βασιλιά της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας αλλά και Αυτοκράτορα των Ινδιών, του Εδουάρδου Ζ΄ (Edward VII).

Ο Τζακ Λόντον γεννήθηκε στο Σαν Φρανσίσκο έχοντας μητέρα την δασκάλα μουσικής και πνευματίστρια Φλώρα Γουέλμαν (Flora Wellman) και εικαζόμενο πατέρα, τον αστρολόγο Γουίλιαμ Τσάνεϋ (William Chaney), ο οποίος αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει ως γυιό του. Το επώνυμό του το οφείλει στον πατριό του Τζον Λόντον (John London), αλλά όχι και το μικρό του όνομα, αφού όταν ενηλικιώθηκε άλλαξε το «βαπτιστικό» του Τζον σε Τζακ.

Η οικογένειά του ήταν φτωχή, και ο Λόντον έφτασε στα 13 του χρόνια να δουλεύει 12 με 18 ώρες την ημέρα για να τα βγάλει πέρα. Δεκαπεντάχρονος όντας ξεκίνησε την μεγάλη περιπέτεια της ζωής του. Υπήρξε πειρατής-κλέφτης οστράκων, πλάνητας, ναύτης, τυχοδιώκτης, ακτοφύλακας, ανθρακωρύχος, φοιτητής, πολιτικά και κοινωνικά ενεργός πολίτης, σύζυγος και πατέρας, δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το 1893 τυπώθηκε το πρώτο του έργο, το διήγημα Story of a Typhoon Off the Coast of Japan. Από κει και πέρα κόσμησε την λογοτεχνία με πλήθος έργων, εκ των οποίων ίσως τα σημαντικότερα είναι:

• How I Became a Socialist (Πως Έγινα Σοσιαλιστής – 1903)
• The Call of the Wild (Το Κάλεσμα της Άγριας Φύσης – 1903)
• The People of the Abyss (Οι άνθρωποι της Αβύσσου – 1903)
• The Sea-Wolf (Ο Θαλασσόλυκος – 1904)
• War of the Classes (Ο Πόλεμος των Τάξεων – 1905)
• White Fang (Ο Ασπροδόντης – 1906)
• The Road (Ο Δρόμος – 1907)
• The Iron Heel (Η Σιδερένια Φτέρνα – 1908)
• Martin Eden (Μάρτιν Ήντεν – 1909)
• John Barleycorn (Ο Αλκοολικός – 1913)
• The Valley of the Moon (Η Κοιλάδα του Φεγγαριού – 1913)
• The Star Rover (Ο Ταξιδιώτης τ’ Ουρανού – 1915)

Το τέλος της σύντομης ζωής του τον βρήκε αλκοολικό, σοσιαλιστή και εκατομμυριούχο. Έκτοτε -πίνοντας και γράφοντας- ενοικεί στο Πάνθεον των Κλασικών της οικουμενικής λογοτεχνίας.

Η άβυσσος είναι σύνθετη λέξη καθώς αποτελείται από το στερητικό α και την Αρχαία Ελληνική λέξη βυσσός. Η βυσσός είναι η ποιητική εκδοχή της λέξης βυθός (ο πυθμένας της θάλασσας), που κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από την Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκή ρίζα *dʰewb-, η οποία ερμηνεύεται ως θολός, ασαφής, σκοτεινός και βαθύς.

Πέρα από Ωκεανογραφικός όρος (Αβυσσαία ζώνη – Abyssal zone), την εποχή στην οποία γράφτηκε το βιβλίο του Λόντον, η φράση The Abyss σήμαινε στα Αγγλικά την επί γης κόλαση στην οποία ζούσαν οι όπου γης φτωχοί κάτοικοι των πόλεων.

Και επειδή φτωχοί δεν ήταν ούτε τα μέλη της αριστοκρατικής τάξης αλλά ούτε και εκείνα της αστικής, την επίγεια κόλαση ζούσαν συντριπτικά μεγάλα ποσοστά των ανηκόντων στην εργατική τάξη όπως και σύμπαν το (… με το συμπάθειο) υποπρολεταριάτο.

Οι φράσεις «η άβυσσος» και «άνθρωποι της αβύσσου» εμφανίστηκαν μάλλον για πρώτη φορά στην λογοτεχνία, στο μελλοντολογικό βιβλίο του Άγγλου συγγραφέα, κυρίως επιστημονικής φαντασίας, Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς (Herbert George Wells, 1866 – 1946) Anticipations του 1901.

Όσο για τους φτωχούς, από τότε μέχρι σήμερα -δεδομένης (… με το συμπάθειο) και της κατάργησης (;!) της πάλης των τάξεων- η κατάστασή τους παραμένει ικανοποιητικώς άθλια, αφού:

• Μόνο για το 2012, και χρησιμοποιώντας ως όριο φτώχειας τα 1,25 δολάρια την ημέρα, 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι (σε πλανητικό σύνολο 7 δισεκατομμυρίων) απολάμβαναν αυτήν την μορφή του βίου

Το βιβλίο δεν θα είχε γραφτεί ποτέ, εάν ο πολυπληθής στρατός της τότε κραταιάς Βρετανικής Αυτοκρατορίας δεν εξαπέλυε τον 2ο πόλεμο (1899 – 1902) ενάντια σε μια χούφτα Μπόερς, στην Νότια Αφρική (μερίδα των οποίων αργότερα θα συσπειρωνόνταν γύρω από το λεγόμενο Εθνικό Κόμμα, το οποίο λίγα χρόνια μετά θα εγκαθίδρυε το φιλάνθρωπο καθεστώς που θα γινότανε ευρύτερα γνωστό ως Απαρτχάιντ, αποδεικνύοντας για ακόμα μια φορά πως τα θύματα του χθές μπορούν κάλλιστα να μεταβληθούν σε εφευρετικότατους θύτες του αύριο).

Για την δημοσιογραφική κάλυψη του πολέμου, το 1902 η Αμερικανική Ένωση Τύπου (American Press Association) επέλεξε τον Τζακ Λόντον ως απεσταλμένο. Η αποστολή εντέλει ματαιώθηκε, ωστόσο ο Λόντον που ήταν ήδη στην Νέα Υόρκη με αγορασμένο εισιτήριο για το Λονδίνο, πρότεινε την δημοσιογραφική κάλυψη της κατάστασης που επικρατούσε στις φτωχικές συνοικίες του Ηστ Εντ κατά την διάρκεια των εθνικών εορτασμών επ’ αφορμή την στέψη του Εδουάρδου Ζ’, στις 9 Αυγούστου του 1902.

Πράγματι, ο συγγραφέας ταξίδεψε στις αρχές εκείνου του μήνα για το Λονδίνο όπου και παρέμεινε για περίπου 7 εβδομάδες. Εκεί είδε και βίωσε από πρώτο χέρι την κατάσταση των ταπεινών και καταφρονεμένων της εργατικής τάξης, γινόμενος πολλές φορές ένας από αυτούς – αφού υποδύθηκε τον άστεγο, τον άνεργο, τον ενδεή.

Καρπός της συγκλονιστικής αυτής εμπειρίας υπήρξε το βιβλίο Οι Άνθρωποι της Αβύσσου, απ΄όπου ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο με τίτλο η Στέψη, παρατίθεται λίγο πιο κάτω.

Το να μιλήσεις σε βάθος για τον Τζακ Λόντον και το έργο του είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση, που υπερβαίνει τον εδώ διαθέσιμο χώρο. Τουναντίον, το να μιλήσεις για τον Θεσμό της Μοναρχίας είναι μια απείρως λιγότερο σοβαρή υπόθεση και ο εδώ διαθέσιμος χώρος είναι αρκετός.

Ο Μοναρχικός Θεσμός:

• Έρχεται από τα βάθη της Προϊστορίας (όπου και κατά μια έννοια παραμένει)
• Ύπουλα και υποβολιμαία καθαγιάζει και εξυψώνει την ιδέα της θεσμικής ανισότητας μεταξύ των ανθρώπων
• Αντιπροσωπεύει όχι την ενότητα ενός ανθρωποσυνόλου, που συγκολλάται στην βάση κοινών (πραγματικών ή φαντασιακών) χωρικών και άλλων χαρακτηριστικών, αλλά την Κυριαρχία του ενός (και των περί αυτού) πάνω στο ανθρωποσύνολο και τον χώρο
• Με την εξαίρεση (του ιστορικού ανεκδότου) της Εκλεκτικής Μοναρχίας, αναγορεύει το προϊόν του σπέρματος σε άριστο/η των αρίστων, με αποκλειστικό δικαίωμα διαδοχής στον θρόνο (μια περίτεχνη καρέκλα) και στο στέμμα (ένα περίτεχνο κάλυμμα της κεφαλής)
• Αποτελεί μιαν επικερδέστατη επιχείρηση σκληρά εργαζομένων αργόσχολων

Όπου, ατυχώς, ο μοναρχικός θεσμός εξακολουθεί να υφίσταται, εξακολουθεί, ατυχώς, να συγκινεί μια μικρή ή μεγαλύτερη κοινωνική ομάδα – στην πλειοψηφία της απαρτιζόμενη από πραγματικά σκληρά εργαζόμενους ανθρώπους

Εγώ την είδα απ’ την πλατεία Τραφάλγκαρ, «την πιο θεσπέσια τοποθεσία στην Ευρώπη» και την πραγματική καρδιά της αυτοκρατορίας. Ήμασταν χιλιάδες, ενώ μια έξοχη παράταξη ενόπλων δυνάμεων μας ήλεγχε και μας κρατούσε σε τάξη. Σε κάθε μεριά της πομπής στρατιώτες είχαν σχηματίσει ένα διπλό τείχος. Η βάση του αγάλματος του Νέλσον ήταν περιστοιχισμένη από μια τριπλή σειρά ναυτών.

Πιο ανατολικά, στην είσοδο της πλατείας, έστεκε το Βασιλικό Ναυτικό Πυροβολικό. Στο τρίγωνο του Πωλ Μωλ και της οδού Κόκσπερ, το άγαλμα του Γεωργίου Γ ‘ φυλαγόταν από κάθε πλευρά απ’ τους Λογχοφόρους και τους Ουσάρους. Στα δυτικά βρίσκονταν οι άντρες του Βασιλικού Ναυτικού, ενώ απ’ το Γιούνιον Κλαμπ μέχρι το στόμιο του Γουάιτχωλ απλωνόταν η αστραφτερή, τεράστια παράταξη των αντρών του Πρώτου Συντάγματος των Σωματοφυλάκων – γιγαντιαίοι άντρες, πάνω σε γιγαντιαία άλογα με ατσάλινα φάλαρα, άντρες με ατσάλινους θώρακες, ατσάλινα κράνη κι ένα τεράστιο ατσάλινο ξίφος, έτοιμο να εκτελέσει τις εντολές των αρχών.

Κι ακόμα, μέσα στο πλήθος, στοιχισμένοι σε μακριές γραμμές, βρίσκονταν οι άντρες της Μητροπολιτικής Χωροφυλακής, ενώ στο πίσω μέρος έστεκαν οι έφεδροι – ψηλοί, καλοταϊσμένοι άντρες με όπλα, που τα στιβαρά τους χέρια μπορούσαν επιδέξια να χρησιμοποιήσουν αν η ανάγκη το ζητούσε.

Όπως ήταν λοιπόν στην πλατεία Τραφάλγκαρ, ήταν και σ’ όλο το μήκος της πομπής – δύναμη, συντριπτική δύναμη· χιλιάδες άντρες, έξοχοι άντρες, οι εκλεκτοί της κοινωνίας, που μοναδικός ρόλος στη ζωή τους είναι να υπακούουν τυφλά, να καταστρέφουν τυφλά, να σκοτώνουν, να ξεριζώνουν και να ποδοπατούν ζωές. Και για να μπορούν να είναι καλοταϊσμένοι, καλοντυμένοι και άρτια οπλισμένοι, και να έχουν πλοία να τους πηγαίνουν στην άκρη του κόσμου, το Ηστ Εντ του Λονδίνου, το «Ηστ Εντ» ολόκληρης της Αγγλίας, μοχθεί, σαπίζει και πεθαίνει.

Υπάρχει μια κινέζικη παροιμία που λέει ότι αν κάποιος ζει μέσα στην οκνηρία, κάποιος άλλος θα πεθάνει απ’ την πείνα. Ο Μοντεσκιέ έχει πει πως «το γεγονός ότι πολλοί δουλεύουν για να φτιάξουν τα ρούχα ενός ατόμου, είναι η αιτία που πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ρούχα να φορέσουν».

Έτσι, το ένα εξηγεί το άλλο. Δε θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τον πεινασμένο, μπασμένο δουλευτάρη του Ηστ Εντ (που μένει με την οικογένειά του σ’ ένα μονάχα δωματιάκι και νοικιάζει το πάτωμα σ’ άλλους πεινασμένους και μπασμένους δουλευτάρηδες) μέχρι να δούμε τους ψηλούς και γεροδεμένους Σωματοφύλακες του Γουέστ Εντ και να συνειδητοποιήσουμε ότι οι μεν πρέπει να ταΐζουν, να ντύνουν και να περιποιούνται τους δε.

Και ενώ στο Αββαείο του Γουέστμινστερ ο λαός αποκτούσε βασιλιά, εγώ, εγκλωβισμένος ανάμεσα στους Σωματοφύλακες και τη Χωροφυλακή της πλατείας Τραφάλγκαρ, συλλογιζόμουν τον καιρό που ο λαός του Ισραήλ απόκτησε για πρώτη φορά βασιλιά.

Όλοι ξέρουμε την ιστορία.

Οι πρεσβύτεροι ήλθον προς τον Σαμουήλ και είπον προς αυτόν: «Κατάστησον είς ήμᾶς βασιλέα διὰ νὰ κρίνη ήμᾶς, καθώς ἒχουσι πάντα τά ἒθνη».

Καί εἷπεν ό Κύριος πρός τον Σαμουήλ: Τώρα λοιπόν ἂκουσον τής φωνής αύτῶν καί δεῖξον είς αύτούς τόν τρόπον τοῦ βασιλέως, ὅστις θέλει βασιλεύσει έπ’ αύτούς.

Καί έλάλησεν ό Σαμουήλ πάντας τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου πρός τόν λαόν τόν ζητοῦντα παρ’ αύτοῦ βασιλέα καί εἷπεν: Οὗτος θέλει εἷσθαι ό τρόπος τοῦ βασιλέως, ὅστις θέλει βασιλεύσει έφ’ υμάς· τοὺς υἱούς ήμῶν θέλει λαμβάνει καί διορίζει είς έαυτόν, διὰ τὰς άμαξας αύτοῦ καί διὰ ἱππείς αύτοῦ καί διὰ να προτρέχωσι τῶν άμαξῶν αύτοῦ.

Καί θέλει διορίζει είς έαυτόν χιλίαρχους καί πεντηκοντάρχους· καί είς τό να έργάζωνται τὴν γήν αύτοῦ καί νά θερίζωσι τόν θερισμόν αύτοῦ, καί νά κατασκευάζωσι τά πολεμικά αύτοῦ σκεύη καί τὴν σκευὴν τῶν άμαξῶν αύτοῦ.

Καί τὰς θυγατέρας σας θέλει λαμβάνει διὰ μυρεψούς καί μαγείρισσας καί άρτοποιούς.

Καί τοὺς άγρούς σας καί τοὺς άμπελώνας σας καί τοὺς έλαιώνας σας τοὺς καλύτερους θέλει λάβει καί δώσει είς τοὺς δοὑλους αύτοῦ.

Καί τό δέκατον τῶν σπαρτῶν σας καί τῶν άμπελώνων σας θέλει λαμβάνει καί δίδει είς τοὺς ευνούχους αύτοῦ καί είς τοὺς δοὑλους αύτοῦ.

Καί τοὺς δούλους σας καί τὰς δούλας σας καί τοὺς καλυτέρους νέους σας καί τοὺς ὃνους σας θέλει λαμβάνει καί διορίζει είς τάς έργασίας αύτοῦ.

Τα ποίμνιά σας θέλει δεκατίζει· καί σεῖς θέλετε εἷσθαι δούλοι αύτοῦ.

Καί θέλετε βοά έν έκείνη τῇ ήμέρα ἕνεκα τοῦ βασιλέως σας, τόν όποῖον σεῖς έκλέξατε είς έαυτούς· άλλ’ ό Κύριος δέν θέλει σᾶς έπακούσει έν έκείνη τῇ ήμέρᾳ.

Κι όλα όσα τοὺς προφήτεψε συνέβησαν την αρχαία εκείνη μέρα και ο λαός, θρηνώντας, είπε στον Σαμουήλ: «Δεήθητι «ὑπέρ τῶν δούλων σου προς Κύριον τόν Θεόν σου, διά vά μὴν άποθάνωμεν· διότι έμπροσθέσαμεν είς πάσας τας άμαρτίας ήμῶν τό κακόν, vά ζητήσωμεν είς έαυτούς βασιλέα».

Και μετά τον Σαούλ, τον Δαβίδ και τον Σολομώντα ήλθε ο Ροβοάμ, που απεκρίθη προς τον λαόν σκληρώς, λέγων: « Ό πατήρ μου έβάρυνε τόν ζυγόν σας, έγώ θέλω κάμει βαρύτερον τόν ζυγόν σας· ό πατήρ μου σάς έπαίδευσε μέ μάστιγας, άλλ’ έγώ θέλω σάς παιδεύσει μέ σκορπίους».

Και στην εποχή μας, πεντακόσιοι κληροδόχοι τιτλούχοι κατέχουν το ένα πέμπτο της Αγγλίας. Και αυτοί, μαζί με τους αξιωματικούς, τους υποτακτικούς του Βασιλιά και εκείνους που αποτελούν τις αρχές, ξοδεύουν ετησίως σε άχρηστες πολυτέλειες 1.850.000.000 δολάρια ή 370.000.000 λίρες, που αντιστοιχούν στο 32 τοις εκατό του συνολικού πλούτου που παράγεται απ’ όλους τους εργάτες της χώρας. […]

Μετάφραση: Νίκολα Κωτούλια

Η Cecelia Tichi, καθηγήτρια Αμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt, δίνει κατόπιν προσκλήσεως διάλεξη στο Claremont Graduate University με θέμα Jack London: The Tough, the Tender, and the Captain (of Industry) – Ο Σκληρός, ο Τρυφερός και ο Καπετάνιος (της Βιομηχανίας).