Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol (1638 – 1715)

Ο Γάλλος βοτανολόγος Pierre Magnol ενδεχομένως να μην απασχολούσε ούτε κατ’ ελάχιστον τους μελετητές, εάν για περίπου 3 αιώνες δεν τύχαινε να σκοντάφτουν μονίμως πάνω στο όνομά του, κάθε φορά που αναφέρονται ή μελετούν το γένος Magnolia και τα είδη του.

Όπου το γένος Magnolia δεν είναι ένα οποιοδήποτε γένος φυτών, αλλά κάποιο το οποίο περιλαμβάνει από 80 έως 240 είδη – ορισμένα εξ αυτών ιδιαιτέρως διαδεδομένα – επιδεικνύοντας ως προς τούτο μεγίστη ευελιξία, ωστόσο απολύτως εξαρτώμενη από τον συστηματικό μελετητή και το προταθέν από εκείνον ταξινομικό σχήμα.

Και αν ο ακριβής αριθμός ειδών του γένους είναι περίπου ένα κάποιο ζητούμενο, δεν αποτελεί καθόλου ζητούμενο η προέλευση του ονόματος Magnolia, το οποίο όπως θα έχει ήδη καταλάβει ο πάντοτε οξύνους αναγνώστης της «Καλλιέργειας», το οφείλει στον Pierre Magnol – ή ακριβέστερα στο επίθετό του.

Αλλά ποιος ήταν ο Pierre Magnol και ποια η συνεισφορά και προσφορά του στην Βοτανική επιστήμη;

Οι πυκνότατες απαντήσεις δίδονται σε δύο άρθρα – με ρυθμό πολυβόλου σε εμπλοκή.

Εδώ παρατίθεται το Πρώτο Μέρος.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

Ο Pierre Magnol ευτύχησε να γεννηθεί στην Γαλλική πόλη Montpellier, της ευρύτερης περιοχής Λανγκντόκ-Ρουσιγιόν, στις 8 Ιουνίου του 1638.

Ο πατέρας του λεγότανε Claude και η μητέρα του Lisette (κόρη του αστού Etienne Ranchin και της Jeanne Amalric), και ήτανε το έκτο ή το έβδομο παιδί της οικογένειας – αλλά σε καμιά περίπτωση το όγδοο, αφού συνολικά ήτανε 7 αδέρφια.

Οι γονείς του είχανε έλθει εἰς γάμου κοινωνίαν στις 16 Αυγούστου του 1620 διαθέτοντας άκρως προτεσταντικές καταβολές.

Ο παππούς του από την πλευρά της μητέρας του, ο Etienne, ήταν γιατρός (physicians) στο επάγγελμα, ενώ ο άλλος του παππούς, ο Jean Magnol (1562 – 1632), ήτανε φαρμακοποιός (apothecary), όπως και ο πατέρας του αλλά και ο μεγαλύτερος αδελφός του Pierre Cesar.

Σε αυτό δεν υπάρχει τίποτα το παράξενο καθώς το επάγγελμα του φαρμακοποιού – όπως και πολλά άλλα – ήτανε κληρονομικό και λίγο έως πολύ προνομιούχο.

Το φαρμακείο του παππού του Jean Magnol βρισκόταν στην οδό De La Vieille (Rue De La Vieille), και μπορούσε να το δει κανείς να στέκει εκεί μέχρι το τέλος του δέκατου όγδοου αιώνα.

Ο πατέρας του Claude Magnol (25 Φεβρουαρίου 1596 – 13 Φεβρουαρίου 1671), ο οποίος είχε πάθος με την φυσική ιστορία, έλαβε το δίπλωμά του το 1618 και παραδόξως δεν εγκαταστάθηκε στο φαρμακείο του παππού τού Pierre, αλλά άνοιξε ένα δικό του.

Όσο για τον ίδιον τον Pierre Magnol, από πολύ μικρός είχε δείξει την κλίση και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του προς τα φυτά και την βοτανική.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

H Γαλλική πόλη Μονπελιέ βρίσκεται κοντά στις Μεσογειακές ακτές, και στην εποχή μας είναι πρωτεύουσα του νομού Ερώ (Hérault) έχοντας πληθυσμό περίπου 270.000 κατοίκων με το 1/3 εξ αυτών να είναι φοιτητές, ώστε εύστοχα θα μπορούσε κανείς να την αποκαλέσει Πανεπιστημιούπολη.

Στην ιστορία πρωτοακούστηκε το 985 Κ.Ε. ενώ ιδρυτές της υπήρξαν τα μέλη της εντοπίας δυναστείας των Guilhem.

Οι Guilhem φαίνεται πως βλέπανε μακριά, διότι σύντομα αυτό που αρχικά ήταν η συνένωση δύο μικρών χωριών, ήδη τον 12ο αιώνα Κ.Ε. είχε μετατραπεί σε ένα ακμάζον πολυεθνικό εμπορικό κέντρο της Μεσογείου.

Κάτοικοί της ήταν ντόπιοι Γάλλοι, Ισπανοί, Εβραίοι, Μουσουλμάνοι Άραβες καθώς και μέλη της χριστιανικής σέχτας των Καθαρών.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

Η άρρηκτη σχέση της πόλης με την γνώση και τα αντίστοιχα ιδρύματα ξεκίνησε μάλλον από τον William τον VIII του Μονπελιέ, τον 12ο αιώνα Κ.Ε.

Ο William ο VIII του Μονπελιέ – που πρέπει κατά τα άλλα να ήταν σκέτη λέρα, αφού χώρισε την σύζυγό του Eudokia Komnene (Ευδοκία Κομνηνή), την ανηψιά του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Manuel I Komnenos (Μανουήλ Α΄ ο Κομνηνός), με το πρόσχημα ότι δεν του έκανε αρσενικό διάδοχο, για να παντρευτεί την Agnes της Καστίλλης – έδωσε το 1180 με 1181 (Guilhem VIII Act) την άδεια σε όλους όσοι έφεραν Ιατρικούς τίτλους, να μπορούν ελεύθερα να διδάξουν Ιατρική στην πόλη, ενώ είναι εξακριβωμένο πως από το 1137, υπήρχαν εξαίρετοι γιατροί στο Μονπελιέ.

Η Ιατρική σχολή μαζί με την Νομική απετέλεσαν τον ιστορικό πυρήνα του Πανεπιστημίου του Μονπελιέ. Και ενώ είναι πολύ πιθανό, η Ιατρική Σχολή να έχει ιδρυθεί από απόφοιτο αντίστοιχης Σχολής της Μουσουλμανικής Ισπανίας, τουναντίον είναι βέβαιο πως η Νομική Σχολή ιδρύθηκε από τον Placentinus, έναν νομικό και γλωσσολόγο με καταγωγή από την Πιατσέντσα της Ιταλίας.

Ο Placentinus άφησε το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, ήρθε στο Μονπελιέ το 1160 όπου και δίδαξε κατά τη διάρκεια δύο διαφορετικών περιόδων, και πέθανε εκεί το 1192.

Το Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, ένα από τα παλαιότερα στον κόσμο, φαίνεται πως ιδρύθηκε μαζί με την Νομική σχολή, το 1160, ενώ απέκτησε καταστατικό το 1220 από τον Καρδινάλιο Conrad von Urach, το οποίο επιβεβαιώθηκε το 1289 με παπικό διάταγμα από τον Προκαθήμενο της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας Νικόλαο Δ΄ (Papa Niccolò IV).

Ο Βοτανικός Κήπος του Μονπελιέ ιδρύθηκε το 1593 από τον βασιλιά Ερρίκο Δ΄ της Γαλλίας ο οποίος τον δημιούργησε ως έναν χώρο και θεσμό – εννοιακό τμήμα του Πανεπιστημίου – αφιερωμένο στη διδασκαλία της Ιατρικής και της Φαρμακολογίας.

Ο πρώτος διευθυντής του Βοτανικού Κήπου ήταν ο εξαίρετος Γάλλος βοτανολόγος και ιατρός Pierre Richer de Belleval (1564 – 1632) – ο οποίος θεωρείται ο θεμελιωτής της σύγχρονης επιστημονικής βοτανικής.

Ο Βοτανικός Κήπος του Μονπελιέ αποτελείτο από:

• Τον Κήπο του Βασιλιά (King’s Garden), ο οποίος περιείχε μόνο φαρμακευτικά φυτά
• Τον Κήπο της Βασίλισσας (Queen’s Garden), ο οποίος περιείχε φυτά ορεινών περιοχών
• Την Πλατεία του Βασιλιά (King’s Square), η οποία περιείχε αμιγώς βοτανικού ενδιαφέροντος φυτά

Σημαντικό και πρωτοποριακό ήταν εκείνο το τμήμα του Βοτανικού Κήπου που ήταν αφιερωμένο στην διεξαγωγή πειραμάτων φαρμακευτικού και γεωργικού χαρακτήρα.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

Ο Pierre Magnol, ο Βενιαμίν ή σχεδόν Βενιαμίν της οικογένειας είχε το ελεύθερο – και προφανώς και την αντίστοιχη οικονομική άνεση – ώστε να διαλέξει όποιο επάγγελμα του άρεσε.

Και αφού είχε δείξει από μικρός την κλίση του στην μελέτη των φυτών, αποφάσισε να σπουδάσει Ιατρός, διότι εκείνη την εποχή η μελέτη της Βοτανικής και της Ιατρικής ήταν αδιαχώριστη.

Έτσι, εγγράφεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μονπελιέ στις 19 Μαΐου 1655.

Θα λάβει το πτυχίο του δύο χρόνια αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1657, και θα ολοκληρώσει τον κύκλο των σπουδών του με την απόκτηση του διδακτορικού του τίτλου (M.D.) στις 11 Ιανουαρίου 1659.

Το μέλλον του νεαρού Pierre Magnol προδιαγράφεται λαμπρό – εάν εξαιρέσει κανείς ένα μικρούλι αδιόρατο σχεδόν συννεφάκι, τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

Τον καιρό εκείνον (μόνο;), οι θρησκευτικές διαμάχες είχαν ελάχιστο μεταφυσικό χαρακτήρα και πολύ πραγματιστικό, στην βάση του κοινωνικού, πολιτικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Και σε αυτό το πεδίο η Γαλλία είχε να επιδείξει αξιοθαύμαστα επιτεύγματα.

Οι λεγόμενοι Γαλλικοί θρησκευτικοί πόλεμοι μεταξύ των Γάλλων καθολικών και των προτεσταντών Ουγενότων, ξεκίνησαν το 1562 και έληξαν το 1598, αφήνοντας πίσω τους από 2 έως 4 εκατομμύρια νεκρούς, και τους Ουγενότους να νομίζουν πως είχαν κερδίσει σημαντικές ελευθερίες και ευρύτατα δικαιώματα χάρις στο Διάταγμα – ή Εδικτο – της Νάντης (Édit de Nantes).

Βάση αυτού οι Ουγενότοι, δηλαδή οι Καλβινιστές Προτεστάντες είχαν θεωρητικά ίσα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα (της εποχής) με τους Καθολικούς.

Στην πράξη φυσικά είχαν ελάχιστα, αλλά και αυτά συνεχώς καταστρατηγούνταν και οι Καλβινιστές υφίστανται διακρίσεις και διώξεις.

Με το Διάταγμα ή Έδικτο του Φονταινεμπλώ (Édit de Fontainebleau) του Οκτωβρίου του 1685 το οποίο υπέγραψε ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ της Γαλλίας, ανακαλούνταν το Διάταγμα της Νάντης, και επισημοποιείτο  η θρησκευτική μισαλλοδοξία.

Το Διάταγμα προέβλεπε το κλείσιμο όλων των προτεσταντικών σχολείων και την καταστροφή όλων των εκκλησιών των Ουγενότων, πράγμα που είχε ως συνέπεια δεκάδες χιλιάδες εξ αυτών να εγκαταλείψουν την Γαλλία.

Αυτή η διορατική επιλογή του Γάλλου βασιλιά άφησε την χώρα με αξιοσημείωτα λιγότερους διανοούμενους και εξειδικευμένους τεχνίτες, οι οποίοι βρήκαν καταφύγιο στην Αγγλία, την Δανία, τις ΗΠΑ και την Γερμανία.

Εννοείται πως όσοι Προτεστάντες παρέμειναν στην Γαλλία, αναγκάστηκαν να υποδυθούν τους Καθολικούς, προκειμένου να επιβιώσουν.

Ο Pierre Magnol δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση.

Ο Γάλλος Βοτανολόγος Pierre Magnol

Ενότητα