Ο Ελκυστικός Φυτικός Κόσμος του Χόρχε Μαγέτ (Jorge Mayet)

Ο Χόρχε Μαγέτ (Jorge Mayet), ζωγράφος και γλύπτης, κατάγεται από την Κούβα. Στο ληξιαρχείο καταχωρήθηκε ως ημερομηνία γέννησής του η 11η Νοεμβρίου του 1962 και ως γενέθλια πόλη του η Αβάνα.

Ο Jorge Mayet τελειώνοντας το λύκειο πέρασε στην Εθνική Σχολή Καλών Τεχνών της Κούβας, την ιστορική ‘San Alejandro’ (Escuela Nacional de Bellas Artes ‘San Alejandro’), την οποία ίδρυσε το 1818 ο Γάλλος ζωγράφος Jean Baptiste Vermay. Αποφοιτώντας την κοπάνησε, όχι μόνο από την σχολή αλλά και από την Κούβα.

Η Κούβα είναι ένα ωραιότατο και μεγάλο νησί. Γεωγραφικά, αυτό το ωραιότατο και μεγάλο νησί έχει το προνόμιο να συνορεύει με δυο ωραιότατες και μεγάλες υπερδυνάμεις, τις Ηνωμένες Πολιτείες στα Βόρεια και Δυτικά και τον Ατλαντικό Ωκεανό ολόγυρα. Κάποτε βεβαίως συνόρευε εντός της και με μία τρίτη αλλά τώρα αυτή η τρίτη, όντας υπερήλιξ, βρέθηκε απανθρακωμένη και θαμμένη κάτω από τις στάχτες του πούρου που κάπνιζε, της Ιστορίας, και το οποίο αποκοιμώμενη, είχε ξεχάσει να σβήσει.

Ο Χόρχε Μαγέτ καλλιτεχνικά ξεκίνησε ως ζωγράφος για να συνειδητοποιήσει σταδιακά πως οι δύο διαστάσεις δεν τον χωρούσαν οπότε αναγκαστικά πέρασε στην τρίτη διάσταση, στην γλυπτική και στις εγκαταστάσεις.

Κάτι ανάλογο συνέβει και στην ζωή του. Κάποια στιγμή αντιλήφθηκε πως η Κούβα δεν τον χωρούσε και έτσι εγκατέλειψε ένα νησί και μια μεγάλη θάλασσα για ένα άλλο νησί και μια άλλη μεγάλη θάλασσα: τώρα ζει και δημιουργεί στην Μαγιόρκα, στο δυτικότατο άκρο της Μεσογείου.

Η Κούβα φημίζεται για τα πούρα της. Θα έλεγε κανείς πως το μόνο σταθερό σημείο μέσα στην δίνη της Ιστορίας αυτού του ωραιοτάτου και μεγάλου νησιού είναι τα πούρα. Τα καπνά της Vuelta Abajo, που ανήκει στην επαρχία Pinar del Río η οποία καταλαμβάνει το δυτικό τμήμα του νησιού, θεωρούνται τα καλύτερα στον κόσμο. Από αυτά τα καπνά, τα καπνά της Vuelta Abajo φτιάχνονται τα καλύτερα πούρα στον κόσμο.

Χαρακτηριστικό στοιχείο όλων των έργων του δημιουργού είναι η απουσία των πούρων. Αντιθέτως, η γη και ο φυτικός κόσμος είναι διαρκώς παρόντα μαζί με μιαν υποδόρια δόση υπερρεαλισμού – ρίζες τυλιγμένες με καλώδια και φτερά, κομμάτια γης σαν νησιά στον αέρα, μισά ποτάμια κομμένα κατά μήκος.

Οι γνωρίζοντες λένε πως όλο του το έργο είναι μια αλληγορία των τοπίων της ζωής του.

…Δηλαδή τι άλλο θα μπορούσε να είναι;

Η Κούβα φημίζεται για τους καπνιστές των πούρων της. Ένας από αυτούς υπήρξε και ο επαγγελματίας επαναστάτης Φιντέλ Κάστρο. Ο καπνιστής πούρων Φιντέλ Κάστρο μαζί με άλλους καπνιστές και μη-καπνιστές πούρων επαναστάτες, ανέτρεψε το 1959 την κυβέρνηση και το καθεστώς του δικτάτορα Μπατίστα. Η κυβέρνηση και το καθεστώς του δικτάτορα Μπατίστα υπήρξαν εξαιρετικά δημοφιλή, στους μαφιόζους κάθε είδους και επαγγέλματος. Το μεγαλύτερο επίτευγμα της δημοφιλούς κυβέρνησης Μπατίστα ήταν η αναγόρευση της Κούβας ως ‘Το Μεγαλύτερο Μπορντέλο της Καραϊβικής‘. Η επανάσταση, έως ένα βαθμό και τιμώντας τις πατρώες παραδόσεις, συντήρησε αυτόν τον επίζηλο τίτλο.

Στο έργο του Χόρχε Μαγέτ δεν υπάρχει ίχνος συνειδητής πολιτικής πρόθεσης και θέσης. Αυτό υποστηρίζουν οι μελετητές του έργου του καλλιτέχνη και δεν θα διαφωνήσουμε: ένα ξεριζωμένο δέντρο, αιωρούμενο και μετέωρο, μ’ ένα μικρό κομμάτι γης καλυμμένο επάνω του δεν μπορεί να έχει και δεν έχει την παραμικρή σχέση με την πολιτική.

Έχει με την Δενδροκομία.

Η Κούβα και πριν αλλά και μετά την επανάσταση παραμένει ένας από τους ελκυστικότερους παγκοσμίως ταξιδιωτικούς προορισμούς. Από τον Κόλπο των Χοίρων μέχρι τις ακρογιαλιές του Γκουαντάναμο και από τις ακρογιαλιές του Γκουαντάναμο μέχρι τον Κόλπο των Χοίρων, ο επισκέπτης, ο ταξιδιώτης, ο τουρίστας θα νοιώσει πως ο παράδεισος δεν βρίσκεται στον ουρανό, αλλά σε αυτά τα ελάχιστα τετραγωνικά μέτρα γης ετούτου του ωραιοτάτου και μεγάλου νησιού της Καραϊβικής.

Εάν δεν το νοιώσει τότε θα έχει χάσει την ευκαιρία να πλουτήσει την εμπειρία του, όντας συμπρωταγωνιστής και θεατής στα Παραμύθια της Πλανητικής Χαλιμάς.

Όλο το μέχρις σήμερα έργο του Χόρχε Μαγέτ περικλείει μέσα του δυο καταστάσεις της ύπαρξης, την παραμυθένια και την νοσταλγική.

Η παραμυθένια εκφράζεται ως αφελής πολλές φορές μα και εύστοχη ταυτόχρονα εικαστική δήλωση της ανέμελης παιδικής ηλικίας – τα έργα του στον χώρο με το μικρό έως ελάχιστο μέγεθος κάποτε θυμίζουνε παιδικά παιχνίδια.

Από την άλλη, η νοσταλγική κατάσταση γίνεται εκκωφαντικά φανερή με τα ισχυρότατα αρχετυπικά σύμβολα του νόστου που μετέρχεται ο εκπατρισμένος καλλιτέχνης – ρίζα και γη.

Η αλληγορική και μεταφορική διάσταση των έργων του καλλιτέχνη, μέσα από αυτό το πρίσμα γίνεται απολύτως κατανοητή.

Εκείνο το οποίο δεν γίνεται απολύτως κατανοητό είναι η πηγή, η προέλευση του αισθήματος εκπατρισμού.

Μας διαφεύγει – και λυπούμεθα γι’ αυτό – το όνομα του Βραζιλιάνου ποιητή, ο οποίος είχε γράψει σε ένα ποίημά του πως ‘πατρίδα είναι η γλώσσα’. Με αυτήν την έννοια, μας είναι κάπως δύσκολο να κατανοήσουμε αυτό το -κατά τα λοιπά πλήρως κατανοητό- αίσθημα νοσταλγίας που γέννησε ο εκπατρισμός του καλλιτέχνη – στην Κούβα και στην Μαγιόρκα μιλούν τα ίδια Ισπανικά.

Δεν μας διαφεύγει ωστόσο καθόλου το όνομα ενός άλλου ποιητή και ενός άλλου ποιήματος. Ο ποιητής είναι ο Κωνσταντίνος Καβάφης και το ποίημα λέγεται Η Πόλις.

Αυτό το ποίημα αναφέρεται – μεταξύ άλλων – και σε μιαν ιδιαίτερη εκδοχή του εκπατρισμού. Μέσα από ετούτη την εκδοχή μας είναι ιδιαίτερα εύκολο να κατανοήσουμε τον εκπατρισμό και να μοιραστούμε τα ίδια συναισθήματα νοσταλγίας με τον δημιουργό.

Διότι μέσα από αυτήν την ιδιαίτερη εκδοχή του εκπατρισμού μοιραζόμαστε εντέλει με τον σπουδαίο δημιουργό Jorge Mayet, την ίδια πατρίδα.

Το Χονγκ Κονγκ.

Τον Χόρχε Μαγέτ αποχαιρετούν μουσικά τρεις επίσης σπουδαίοι καλλιτέχνες: Ο Κουβανός Eliades Ochoa και οι Μαλιανοί Toumani Diabaté, Kasse Mady Diabaté και Bassekou Kouyaté με το τραγούδι Al Vaiven de mi Caretta.