Κονβόλβουλος (Convolvulus cneorum) – Περιγραφή και Χρήση

Διατήρηση Φυλλώματος
Αειθαλές
Μορφή
Έρπουσα
Υφή Φυλλώματος
Λεπτή
Ρυθμός Ανάπτυξης
Μέσος

Περίοδος Άνθησης
Απρίλιος – Σεπτέμβριος
Περίοδος Καρποφορίας
Καλοκαίρι – Φθινόπωρο
Ύψος
0,6-0,7 m
Διάμετρος
1-1,2 m

Σχήμα Φύλλων
Λογχοειδές
Χρώμα Φυλλώματος
Ασημί
Χρώμα Φύλλων Φθινόπωρου
Ασημί

Σχήμα Λουλουδιών
Χοανοειδές
Χρώμα Λουλουδιών
Λευκό
Καρπός
Καφέ Κάψα

Έδαφος: Άριστης αποστράγγισης, αμμώδες, αμμοπηλώδες
Εδαφικό pH: 7-8
Πότισμα: Ελάχιστο
Έκθεση: Ήλιος
Αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες: −9 °C (USDA Hardiness Zone 8b)

Μόνο, σε ομάδες, σε κήπους, πάρκα, πλατείες, ταρατσόκηπους (δώματα), γλάστρες και ζαρντινιέρες

Το όνομα του γένους Convolvulus είναι Λατινική λέξη και σημαίνει (απερίφραστα και χωρίς περιπλοκές) περικοκλάδα ή/και αυτό που έρπει. Προέρχεται δε από την επίσης Λατινική convolvo, η οποία ερμηνεύεται ως στρίψιμο – κατά πάσα πιθανότητα όχι της βίδας -, περιέλιξη, αλλά και μαζί κυλιόμενο. 

Η λέξη convolvo είναι βέβαια σύνθετη, μιας και αποτελείται από τις ομοίως Λατινικές con και volvō, οι οποίες σημαίνουν η μεν πρώτη με, μαζί, η δε δεύτερη ρολό, κυλώ. Η απώτατη προέλευση και των δύο εντοπίζεται αντιστοίχως στις Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαϊκές ρίζες *ḱóm (με, μαζί) και *welH- (στρέφειν, γύρω, αλλά και άνεμος).

Η βοτανική ονομασία του γένους ως Convolvulus είναι ιδιαιτέρως εύστοχη, καθώς αποδίδει ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα των περισσοτέρων από τα 200 περίπου είδη, που συγκαταλέγονται σε αυτό.

Το όνομα του είδους cneorum βρίσκεται μάλλον στους αντίποδες, καθώς έχει λίγο πιο περίπλοκη προέλευση. Προέρχεται από την Αρχαία Ελληνική λέξη ‘κνέωρον’, που είναι αγνώστου ετυμολόγησης, με την οποία οι Αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν – κατά πάσα πιθανότητα – το φυτό ‘κνῆστρον’.

Αλλά ποιο – κατά πάσα πιθανότητα – φυτό είναι το ‘κνῆστρον’; Είναι ο αειθαλής μέσου μεγέθους θάμνος Daphne gnidium, του οποίου τα φύλλα μοιάζουν πολύ με τα φύλλα της ελιάς. 

Και επειδή η ομοιότητα ανάμεσα στον Κονβόλβουλο και το Daphne gnidium εντοπίζεται μόνο στο ασημόχρωμο φύλλωμα αλλά όχι και στο γεγονός πως το δεύτερο είδος έχει δηλητηριώδεις καρπούς (για την ακρίβεια, όλα τα φυτικά μέρη του Daphne gnidium είναι εξαιρετικά τοξικά), η συνδυαστική σκέψη των βοτανολόγων οδήγησε προσφυώς, στην δηλητηριωδώς ποιητική βάφτιση του Κονβόλβουλου ως cneorum.

Και με αυτό το όνομα πλέον πορεύεται βοτανικά και αναγκαστικά το είδος.

Ο Κονβόλβουλος κατάγεται από την Μεσόγειο και συγκεκριμένα από τις παρά την θάλασσα περιοχές των Κροατικών νησιών, της Αλβανίας και της Ιταλίας.

Στην Ιταλία εντοπίζονται πληθυσμοί του στο νησί Capri (Κάπρι), στα γειτονικά νησιά του Capri Li Galli καθώς και στην δυτική Sicily – την ευρύτερα γνωστή στο Πανελλήνιον ως Σικελία.

Στην ηπειρωτική Ιταλία ανευρίσκεται στις παράκτιες περιοχές της Tuscany – την ευρύτερα γνωστή και αυτή στο Πανελλήνιον ως Τοσκάνη – της οποίας η πρωτεύουσα Φλωρεντία παραμένει ο τόπος γεννήσεως όχι του Κονβόλβουλου αλλά της Ιταλικής Αναγέννησης.

Ο Κονβόλβουλος, εάν τον αφήσουν στην ησυχία του, διάγει βίον αμέριμνον και ζει περισσότερο από 15 με 20 χρόνια. 

Ο Κονβόλβουλος είναι ένας μέσου έως γρήγορου ρυθμού ανάπτυξης πολυετής αειθαλής συμπαγής ημίθαμνος, με απλωτούς βλαστούς. Οι τελικές διαστάσεις του, τις οποίες αποκτά –αναλόγως των συνθηκών- μεταξύ 5 και 10 ετών, είναι για το μεν ύψος τα 70 περίπου εκατοστά για το δε πλάτος τα 120 εκατοστά.

Έχει σχήμα στρογγυλό ή πεπλατυσμένο ημισφαιρικό και κόμη που είναι λεπτής υφής, πυκνή και συμμετρική με μάλλον ακανόνιστο περίγραμμα. Το αργυρόχρωμα φύλλωμα δημιουργεί ευχάριστες αντιθέσεις συνδυαζόμενο με φυτά των οποίων τα φύλλα είναι κόκκινα.

Όμως το πλέον καλλωπιστικό στοιχείο του φυτού αποτελεί η πλούσια και παρατεταμένη ανθοφορία του, η οποία διαρκεί πολλές φορές περισσότερο από 120 ημέρες. Τότε, ολόκληρο το φυτό χάνεται κυριολεκτικά κάτω από το πλήθος των λουλουδιών.

Οι βλαστοί του Κονβόλβουλου βγαίνουν σχεδόν όλοι από την βάση του φυτού και είναι ελάχιστα διακλαδισμένοι.

Τα άνθη είναι τέλεια (ερμαφρόδιτα) και έχουν χοανοειδές σχήμα (ακτινομορφικά). Το χρώμα τους είναι λευκό – κάποιες φορές και ρόδινο – με κίτρινο κέντρο, ενώ φέρονται σε πυκνές κυματοειδείς τερματικές ταξιανθίες, ένα έως δύο σε κάθε μασχάλη.

Τα βράκτια μοιάζουν με τα φύλλα αλλά είναι μικρότερα, τα δε βρακτίδια έχουν διαστάσεις 9–14 × 1 mm, είναι γραμμικά, οξυκόρυφα και ακιδωτά.

Ο μίσχος των ανθέων έχει μήκος 1 έως 2 μέχρι 4 cm και τα σέπαλα, που φέρουν πυκνό τρίχωμα και είναι επιμήκους-αντιλογχοειδούς σχήματος, έχουν διαστάσεις 7–9 × 2–3 mm.

Η στεφάνη είναι μη-λοβωτή, καλύπτεται με μακριές μαλακές τρίχες, το δε μήκος της κυμαίνεται μεταξύ 2 με 7cm και το πλάτος από 2 έως 2,5 cm. Χαρακτηριστικό των λουλουδιών του Κονβόλβουλου είναι πως ανοίγουν με το φως του ήλιου και το βράδυ κλείνουν.

Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τα έντομα μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται κατά περίεργο τρόπο, οι μέλισσες και οι πεταλούδες.

Ο καρπός είναι ξηρή και λεία δίχωρη, τοιχορραγής κάψα, που καλύπτεται τουλάχιστον στην κορυφή με μεταξωτής υφής πεπιεσμένες στην επιφάνεια τρίχες. Έχει χρώμα καφέ και σχήμα ωοειδές έως σφαιρικό, ενώ το μήκος του κυμαίνεται μεταξύ 5 και 6 mm. Ο κάλυκας στην βάση καλύπτεται με χοντρές, σκληρές τρίχες, τα δε σέπαλα είναι μικρότερα από την κάψα. Κάθε κάψα φέρει 1 έως 2 και σπανιότερα 4 σπόρους.

Οι σπόροι έχουν βαθύ καφετί χρώμα και σχήμα τριγωνικό. Καλύπτονται σε όλη την επιφάνειά τους από χνούδι. Οι διαστάσεις τους είναι έως 4mm το μήκος και 2–3 mm το πλάτος.

Ο Κονβόλβουλος είναι γενικά φυτό εξαιρετικά προσαρμοστικό εφόσον καλλιεργείται μέσα στα φυσικά θερμοκρασιακά όρια ανάπτυξης του είδους. Οι ελάχιστες θερμοκρασίες, που αποτελούν και το κατώτερο όριο αντοχής του, κυμαίνονται μεταξύ -6 και -9 °C.

Ωστόσο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο φυτό στους επίμονους παγωμένους βόρειους ανέμους καθώς στον παγετό γιαυτό και πρέπει να αποφεύγεται η φύτευσή του σε περιοχές όπου ο επικρατών άνεμος είναι ο βοριάς ή οι περιοχές είναι παγετόπληκτες. 

Με τις υψηλές θερμοκρασίες η συμπεριφορά του φυτού είναι εξαιρετική. Η AHS (American Horticultural Society) κατατάσει το φυτό στις ζώνες 8-11 και πράγματι, θερμοκρασίες που συχνά ξεπερνούν τους 40 °C δεν έχουν καμιά αρνητική επίδραση στο φυτό.

Σε σχέση με το έδαφος, ο Κονβόλβουλος προτιμά τα ελαφρά έως μέτριας υφής εδάφη, τα οποία διαθέτουν άριστη αποστράγγιση. Στις φυσικές οικοθέσεις του, αναπτύσσεται σε ασβεστώδη, χαλικώδη εδάφη, ακόμα και σε θέσεις βραχώδεις.

Ως προς το pH συνιστάται να φυτεύεται σε ουδέτερης έως ελαφρώς αλκαλικής αντίδρασης εδάφη με τιμές που κυμαίνονται μεταξύ 7 με 8.

Η λίπανση του Κονβόλβουλου πραγματοποιείται από τα τέλη του χειμώνα μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού. Γίνεται χρήση ενός πλήρους λιπάσματος που περιέχει τα κύρια στοιχεία N-P-K σε αναλογία 1: 1: 1 (20-20-20).

Η χορήγηση γίνεται είτε άπαξ, εφόσον είναι ελεγχόμενης αποδέσμευσης, είτε σε δόσεις με συχνότητα 1 ανά 20 έως 30 ημέρες. Η ποσότητα χορήγησης για τα εγκατεστημένα φυτά είναι 10 έως 15 gr. Επιπροσθέτως, η εφαρμογή διαφυλλικά στις αρχές της άνοιξης σκευάσματος ιχνοστοιχείων αποβαίνει επωφελής για το φυτό. Μετά το τέλος του καλοκαιριού δεν γίνεται καμία άλλη εφαρμογή λίπανσης.

Ο Κονβόλβουλος έχει ελάχιστες απαιτήσεις σε νερό και εφόσον εγκατασταθεί μπορεί να αντεπεξέλθει χωρίς πρόβλημα μακρές περιόδους ξηρασίας. Ωστόσο εκεί που υπάρχει η δυνατότητα άρδευσης συνιστάται να ποτίζεται όταν το έδαφος σε βάθος 3 έως 5 cm έχει στεγνώσει.

Στην πράξη το φυτό δεν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα από εχθρούς και ασθένειες. Εντούτοις, κάποιες φορές, από τα έντομα τα κοκκοειδή μπορεί να προσβάλλουν το φυτό ενώ από μύκητες αναφέρονται οι σκωριάσεις καθώς και οι σηψιρριζίες. Οι σηψιρριζίες σε μεγάλο βαθμό εκδηλώνονται λόγω ανεπαρκούς στράγγισης.

• Saisetia oleae (Λεκάνιο)

• Coccus hesperidum (Κόκκος των Εσπεριδοειδών)

• Puccinia spp. (Σκωρίαση)

• Athelia rolfsii (Σκληρωτίαση)

Για τον Convolvulus cneorum δεν υπάρχουν αναφορές που να δείχνουν πως είναι τοξικός για τους ανθρώπους και τα κατοικίδια.

Το φυτό είναι εντομόφιλο και ως εκ τούτου δεν προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις στο αναπνευστικό σύστημα.

Παρόλο που είναι διαδεδομένο είδος, ιδιαίτερα για φυτεύσεις σε Μεσογειακού ή ξηροτοπιακού χαρακτήρα κήπους και τοπία, ελάχιστες ποικιλίες του Κονβόλβουλου έχουν δημιουργηθεί.

Από αυτές οι πιο σημαντικές είναι:

• Convolvulus cneorum ‘Silvery Moon’
• Convolvulus cneorum ‘Snow Angel’

Ο Κονβόλβουλος χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό, χάρις στο απαστράπτον ασημί χρώματος φύλλωμά του, στην άκρως ενδιαφέρουσα φόρμα του και φυσικά χάρις στην πλούσια και συνεχή  ανθοφορία του, η οποία κάτω από ιδανικές συνθήκες διαρκεί από 150 έως 180 ημέρες.

Εξειδικεύοντας θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο Κονβόλβουλος αξιοποιείται:

• Ως φυτό εδαφοκάλυψης
• Σε φυτεύσεις επικλινών περιοχών – σε σχισμές βράχων
• Σε φυτεύσεις βραχόκηπων
• Σε φυτεύσεις ταρατσόκηπων – δώματος και στεγών
• Ως φυτό ξηροτοπίων
• Σε φυτεύσεις παραθαλάσσιων περιοχών
• Σε συνδυασμό μαζί με άλλους θάμνους και πόες, όπως για παράδειγμα με την Σάλβια (Salvia greggii), την Λαδανιά (Cistus creticus), τον Ιβίσκο (Hibiscus syriacus ‘White Chiffon’) και το κόκκινο Κάρεξ (Carex buchananii)

Ένας ασημένιος καλλιτέχνης για ένα ασημένιο φυτό: ο εξαιρετικός τζαζ συνθέτης και πιανίστας Horace Silver, με την κλασική σύνθεσή του ‘Senor Blues’, παρουσιάζει τις παραπομπές του Κονβόλβουλου Κνέωρου του Κνῆστρου.