Γιακαράντα (Jacaranda mimosifolia) – Περιγραφή, Φροντίδα-Χρήση

Διατήρηση Φυλλώματος
Φυλλοβόλο
Μορφή
Δέντρο με μονό κορμό και κόμη ωοειδή
Υφή Φυλλώματος
Λεπτή
Ρυθμός Ανάπτυξης
Γρήγορος

Περίοδος Άνθησης
Ιούλιος – Σεπτέμβριος
Περίοδος Καρποφορίας
Καλοκαίρι – Φθινόπωρο
Ύψος
8-25 m
Διάμετρος
15-20 m

Σχήμα Φύλλων
Σύνθετα – Δις Πτεροσχιδή
Χρώμα Φυλλώματος
Πράσινο
Χρώμα Φύλλων Φθινόπωρου
Πράσινο

Σχήμα Λουλουδιών
Σωληνοειδές
Χρώμα Λουλουδιών
Μπλε-Βιολέ
Καρπός
Καφέ Κάψα

Έδαφος: Άριστης αποστράγγισης, αμμώδες, πηλώδες
Εδαφικό pH: 5,5-8
Πότισμα: Μέτριο
Έκθεση: Ήλιος
Αντοχή στις Χαμηλές Θερμοκρασίες: −4 °C (USDA Hardiness Zone 9b)

Μόνο, σε ομάδες, σε κήπους, πάρκα, πλατείες, μεγάλα πεζοδρόμια

Το όνομα του γένους Jacaranda είναι η Νεολατινική εκδοχή της λέξης «jakara’na», λέξη με την οποία οι αυτόχθονες Νοτιοαμερικάνοι Tupi ονόμαζαν το δέντρο. Η σημασία της είναι «ευώδες», «αρωματικό», «ευωδιαστό» και περιγράφει εύστοχα την αρωματική ανθοφορία της Γιακαράντας.

Η λέξη πέρασε στους Πορτογάλους κονκισταδόρες (conquistadores), αυτοί την εισήγαγαν στην πορτογαλική γλώσσα και από εκεί την πήρε ο Γάλλος βοτανολόγος Antoine Laurent de Jussieu (1748 -1836) – της μεγάλης οικογένειας φυσιοδιφών και βοτανολόγων Jussieu – βαφτίζοντας επίσημα το γένος, το μακρινό 1818.

Το όνομα του είδους mimosifolia είναι επίσης Νεολατινική αλλά σύνθετη λέξη, αποτελούμενη από τις «Mimosa» και «folia». Προφανώς η λέξη «Mimosa» αναφέρεται στο ομώνυμο γένος φυτών και η λέξη «folia» – όχι απολύτως προφανώς – είναι ο πληθυντικός της Λατινικής λέξης «folium», που προέρχεται από την Αρχαία Ελληνική «φύλλον», που με την σειρά της προέρχεται από την Πρωτοϊνδοευρωπαϊκή «bʰolh₃yom» και σημαίνει απλώς «φύλλα».

Συνεπώς mimosifolia σημαίνει κυριολεκτικά «φύλλα Μιμόζας» αλλά καθιερώθηκε να αποδίδεται ως «φύλλα σαν της Μιμόζας». Και πραγματικά τα φύλλα της Γιακαράντας μοιάζουν με τα φύλλα της Μιμόζας και όχι, για παράδειγμα, με τα φύλλα της Μπανάνας.

Η Γιακαράντα είναι δέντρο των υποτροπικών και τροπικών περιοχών της Νότιας Αμερικής. Το λίκνο της εντοπίζεται στην Βολιβία και στην Αργεντινή, όπου αυτοφυείς πληθυσμοί της απαντώνται σε υψόμετρο από 500 έως 2400 m. Στις τροπικές περιοχές φύεται κυρίως στα υψίπεδα ενώ στις υποτροπικές σε χαμηλότερο υψόμετρο καθώς είναι φυτό ευαίσθητο στο ψύχος. Η απόλυτη ελάχιστη θερμοκρασία στις φυσικές οικοθέσεις της είναι 5 °C ενώ η μέση μηνιαία ανώτερη 34 °C.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την χωροκατακτητική δυναμική του δέντρου. Διότι πράγματι, όπου οι συνθήκες το ευνοούν εγκαθίσταται και αναπαράγεται με ευκολία σε περιοχές εκτός του φυσικού εύρους εξάπλωσής του.

Ωστόσο, το περίεργο είναι, πως μολονότι εγκλιματίζεται εύκολα και συμπεριφέρεται ως επεμβατικό φυτό και ζιζάνιο σε πολλές χώρες, δεν έχει χαρακτηριστεί ως εισβολικό παρά μόνο στην Αυστραλία (Κουίνσλαντ, Νότια Αυστραλία), στην Χαβάη, στα νησιά Χουάν Φερνάντεζ της Χιλής καθώς και στην Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής.

Η Γιακαράντα, φυτευόμενη στο κατάλληλο εδαφοκλιματικό περιβάλλον, βλέπει τις δεκαετίες να περνούν και φθάνει εν πλήρη δόξα στην ηλικία των 150 έως 200 χρόνων.

Η Γιακαράντα είναι ένα πολυετές φυλλοβόλο ή ημιαειθαλές δέντρο γρήγορου ρυθμού ανάπτυξης αποτελούμενο – κυρίως – από έναν κορμό και βλαστούς ανοικτούς, μέτρια διακλαδισμένους. Φτάνει σε ύψος τα 25m και σε διάμετρο τα 20m – διαστάσεις οι οποίες από μόνες τους την καθιστούν εντυπωσιακή στην εμφάνιση.

Το σχήμα της Μπλε Γιακαράντας είναι αρχικά στρογγυλό αλλά καθώς μεγαλώνει το δέντρο γίνεται πεπλατυσμένο σφαιρικό – ημισφαιρικό.

Η κόμη είναι λεπτής υφής, αραιή και ασύμμετρη με ακανόνιστο περίγραμμα. Την περίοδο της ανθοφορίας, η οποία διαρκεί περίπου 60 ημέρες, η κόμη εξαφανίζεται κυριολεκτικά κάτω από το πλήθος των λουλουδιών.

Ωστόσο πρέπει να ληφθεί υπόψιν, πως το φυτό διαθέτει πολύ δυνατό επιφανειακό ριζικό σύστημα, γιαυτό και δεν συνιστάται η φύτευσή του σε πεζοδρόμια ή μέσα στον χλοοτάπητα. Και τούτο, διότι στην πρώτη περίπτωση, εφόσον δεν έχει αρκετό χώρο, δύναται να ανασηκώσει τις πλάκες, ενώ στην δεύτερη περίπτωση εμποδίζεται το κούρεμα του γκαζόν και επηρεάζεται γενικότερα η εμφάνισή του.

Ο κορμός της Γιακαράντας είναι παχύς και ευθύς. Καλύπτεται από λεπτό γκριζωπό-καφέ φλοιό, ο οποίος αρχικά είναι λείος αλλά μεγαλώνοντας το δέντρο γίνεται τραχύς, με αβαθείς αυλακώσεις.

Οι ώριμοι βλαστοί της Γιακαράντας βγαίνουν προς όλες τις κατευθύνσεις είναι μέτρια διακλαδισμένοι και έχουν χρώμα γκρι-καστανωπό ενώ οι νεαροί βλαστοί, που είναι λεπτοί, είναι χρώματος ανοικτού καφεκόκκινου.

Τα σωληνοειδούς σχήματος άνθη είναι ερμαφρόδιτα. Το εκπληκτικό χρώμα τους ποικίλει ως προς την απόχρωση του μπλε – άλλοτε είναι μπλε-μωβ, κάποιες φορές λιλά-μωβ και κάποιες άλλες Μπλε της λεβάντας.

Τα λουλούδια φέρονται πάνω σε όρθιες τερματικές ταξιανθίες βότρεως, των οποίων το μήκος φθάνει μέχρι τα 45 cm, ενώ το μέγεθος κάθε ξεχωριστού λουλουδιού κυμαίνεται ως προς το μήκος από 2,4 έως 5,2 cm και ως προς το πλάτος μεταξύ 0,7 έως 1,2 cm.

Η επικονίαση πραγματοποιείται με τα έντομα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται φυσικά και εκείνα τα συμπαθέστατα αρθρόποδα – οι μέλισσες – που επιμένουν παραδόξως να παράγουν μέλι, ανεξαρτήτως προσφοράς και ζήτησης. 

Ο καρπός της Γιακαράντας, που είναι κάψα σφαιρικού-πεπλατυσμένου σχήματος, έχει μήκος 3,2 έως 5,8 cm και πλάτος 4 έως 6 cm.

Μέσα στην κάψα της Γιακαράντας περικλείονται οι αντωοειδούς σχήματος σπόροι, μήκους 5 έως 6 mm και πλάτους 4 έως 4,5 mm, οι οποίοι έχουν πτερύγια.

Η Γιακαράντα δεν αντέχει τις χαμηλές θερμοκρασίες και τον παγετό. Οι ελάχιστες θερμοκρασίες, που αποτελούν και το κατώτερο όριο αντοχής της, κυμαίνονται μεταξύ -1 και -4 °C.

Βέβαια τα πλήρως εγκατεστημένα δέντρα, μπορούν για μικρό χρονικό διάστημα να αντεπεξέλθουν θερμοκρασίες -5 έως -7 °C, με ζημιές διαχειρίσιμες. 

Με τις υψηλές θερμοκρασίες η συμπεριφορά του φυτού είναι εξαιρετική. Η AHS κατατάσσει το φυτό στις ζώνες 6-11 και πράγματι, θερμοκρασίες που συχνά φτάνουν τους 40 °C δεν έχουν καμιά αρνητική επίδραση στο φυτό.  

Αξίζει να σημειωθεί, πως για την πλούσια ανθοφορία του δέντρου συμβάλλουν τόσο ο σχετικά κρύος χειμώνας όσο και η σχετικά θερμή άνοιξη. Έτσι εξηγείται και η – πολλές φορές – ανύπαρκτη ή σπάνια ανθοφορία του δέντρου, όταν φυτεύεται σε χαμηλό υψόμετρο ή κοντά στην θάλασσα στους τροπικούς.

Εξαιρετικό εδαφικό πορώδες και ανεμπόδιστη κυκλοφορία του αέρα στην ριζόσφαιρα αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την φύτευση και ανάπτυξη του δέντρου. Και ο λόγος είναι πως δεν αντέχει καθόλου στα βαριά πηλώδη εδάφη καθώς και σε εκείνα που νεροκρατούν.

Συνεπώς συνιστάται να φυτεύεται η Γιακαράντα σε εκείνα που είναι ελαφρά έως μέτριας υφής και διαθέτουν άριστη αποστράγγιση. Το βάθος και η γονιμότητα του εδάφους δεν φαίνεται να την επηρεάζουν. Και πράγματι, στις φυσικές οικοθέσεις της αναπτύσσεται χωρίς προβλήματα τόσο σε φτωχά όσο και σε ρηχά, μικρού βάθους εδάφη.

Ως προς το pH αντέχει και αναπτύσσεται σε ένα μεγάλο εύρος τιμών μεταξύ 5,5 και 8. Ωστόσο προτιμά τα ελαφρώς όξινα έως ουδέτερης αντίδρασης εδάφη με τιμές που κυμαίνονται από 6,5 μέχρι και 7.

Η λίπανση της Γιακαράντας πραγματοποιείται από τις αρχές της άνοιξης μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού. Γίνεται χρήση ενός πλήρους λιπάσματος που περιέχει τα κύρια στοιχεία N-P-K σε αναλογία 1: 1: 1 (10-10-10). Η χορήγηση γίνεται είτε άπαξ, εφόσον είναι ελεγχόμενης αποδέσμευσης, είτε σε δόσεις με συχνότητα 1 ανά 20 έως 30 ημέρες. 

Η ενδεικτική συνολική ποσότητα χορήγησης για τα ενήλικα δέντρα είναι 350 έως 700 gr. Το 1/3 της ποσότητας δίδεται με την πρώτη εφαρμογή. Μετά τις αρχές του καλοκαιριού δεν γίνεται καμία άλλη εφαρμογή λίπανσης.

Η Γιακαράντα στις φυσικές οικοθέσεις της αναπτύσσεται σε περιβάλλοντα με μέση ετήσια βροχόπτωση από 600 έως 2000 mm. Βέβαια, σε περιοχές με κλιματικό τύπο ερήμου αντέχει ακόμα χαμηλότερα ετήσια ύψη βροχής που κυμαίνονται μεταξύ 350 με 430 mm.

Συνεπώς έχει ελάχιστες απαιτήσεις σε νερό και εφόσον εγκατασταθεί μπορεί να αντεπεξέλθει χωρίς πρόβλημα μακρές περιόδους ξηρασίας. Ωστόσο εκεί που υπάρχει η δυνατότητα άρδευσης συνιστάται να ποτίζεται όταν το έδαφος σε βάθος 5 έως 8 cm έχει στεγνώσει.

Η Γιακαράντα στην πράξη δεν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα από εχθρούς και ασθένειες. Είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό δέντρο και σπάνια προσβάλλεται από παράσιτα. Βέβαια ορισμένα από τα τελευταία διαφωνούν.

• Phytoliriomyza jacarandae (Λιριόμυζα της Γιακαράντας)

• Aphis fabae (Μαύρη Αφίδα των Κουκιών)

• Nipaecoccus viridis

• Planococcus kenyae

Η Jacaranda mimosifolia δεν είναι τοξική για τους ανθρώπους και τα κατοικίδια.

Το φυτό είναι εντομόφιλο και δεν προκαλεί με την γύρη του αλλεργικές αντιδράσεις δια της αναπνευστικής οδού.

Παρόλο που είναι αρκετά διαδεδομένο είδος, ελάχιστες ποικιλίες της Γιακαράντας έχουν δημιουργηθεί.

Από αυτές οι πιο σημαντικές είναι:

• Jacaranda mimosifolia ‘Alba’
• Jacaranda mimosifolia ‘Sakai01’ 

Η πρώτη, η ‘Alba’ είναι η πολύ γνωστή ποικιλία Γιακαράντας με τα λευκά άνθη. Η δεύτερη η ‘Sakai01’ είναι νέα ποικιλία και πολύ μικρότερων διαστάσεων από το τυπικό είδος. Μπορεί να διαμορφωθεί τόσο σε δέντρο όσο και σε θάμνο, ενώ έχει πορφυρού χρώματος άνθη.

Σχεδόν όλα τα φυτικά μέρη της Γιακαράντας χρησιμοποιούνται εθνοβοτανικά με διάφορες μορφές στην παραδοσιακή ιατρική πολλών λαών. Ειδικότερα χορηγούνται για την θεραπεία της νευραλγίας και των κιρσών και γενικότερα κατά των μολύνσεων.

Η Γιακαράντα χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό, χάρις στο πανάλαφρο φύλλωμά της, στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα φόρμα που μπορεί να έχει και φυσικά χάρις στην πλούσια ανθοφορία της, η οποία κάτω από ιδανικές συνθήκες διαρκεί από 50 έως 60 ημέρες.

Εξειδικεύοντας θα μπορούσε να ειπωθεί πως η Γιακαράντα αξιοποιείται:

• Ως δέντρο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος φυτευόμενο μόνο του
• Σε εν σειρά φυτεύσεις μεγάλου πλάτους πεζοδρομίων
• Σε ομαδικές φυτεύσεις κήπων και τοπίου
• Ως δέντρο ξηροτοπίων
• Σε φυτεύσεις παραθαλάσσιων περιοχών αρκεί να προστατεύεται από τα αλατοσταγονίδια
• Σε αστικές φυτεύσεις, διότι αντέχει το εξαιρετικά επιβαρυμένο περιβάλλον των πόλεων – όπως απεδείχθη στην Αθήνα για παράδειγμα, την ηρωική εποχή της αιθαλομίχλης και των συναφών αέριων ρύπων της ατμόσφαιρας

Τις Παραπομπές του μπλεδίζοντος άρθρου που φέρει τον περιεκτικό τίτλο Γιακαράντα (Jacaranda mimosifolia) – Περιγραφή, Φροντίδα και Χρήση, παρουσιάζει το εξαίρετο Βολιβιανό συγκρότημα Rumillajta με το τραγούδι Mallku.