Φίκος Λυράτα (Ficus lyrata) – Περιγραφή και Χρήση

Διατήρηση Φυλλώματος
Αειθαλές
Μορφή
Δέντρο
Υφή Φυλλώματος
Αδρή
Ρυθμός Ανάπτυξης
Γρήγορος / (Εσωτερικός Χώρος) Μέσος

Περίοδος Άνθησης (Τροπικούς)
Απρίλιος – Ιούνιος
Περίοδος Καρποφορίας
Καλοκαίρι
Ύψος
8-15 m / Εσωτερικά: 0,90-3 m
Διάμετρος
8-10 m / Εσωτερικά: 0,90-3 m

Σχήμα Φύλλων
Αντωοειδές
Χρώμα Φυλλώματος
Πράσινο
Χρώμα Φύλλων Φθινόπωρου
Πράσινο

Σχήμα Λουλουδιών
Συκόνιο
Χρώμα Λουλουδιών
Πράσινο
Καρπός
Σύκο – Αχαίνιο

Έδαφος: Άριστης αποστράγγισης, αμμώδες, πηλώδες, αργιλώδες
Εδαφικό pH: 6-7
Πότισμα: Μέτριο
Έκθεση: Ήλιος, Ημισκιά
Αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες: 1,7 °C (USDA Hardiness Zone 10b)

Σε πάρκα, σε κήπους καθώς και σε γλάστρες και ζαρντινιέρες εσωτερικών και εξωτερικών χώρων

Το όνομα του γένους Ficus είναι η Λατινική ονομασία της Συκιάς και των Σύκων. Η λέξη προέρχεται από την Αρχαία Ελληνική «σῦκον», η οποία εικάζεται πως έχει Σημιτική προέλευση, αφού η Φοινικική «𐤐𐤀𐤂» σημαίνει «μισοώριμο σύκο».

Το όνομα του είδους lyrata έχει καλλιτεχνική χροιά αφού πρόκειται για την Νεολατινική εκδοχή της Αρχαίας Ελληνικής λέξης «λύρα» – το ομώνυμο μουσικό όργανο.

Βέβαια οφείλουμε εδώ να αναφέρουμε πως ενδεχομένως πέρα από την καλλιτεχνική, η λέξη να έχει και γαστριμαργική χροιά, αφού «λύρα» οι Αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν και το εύγευστο ψάρι Λυροκαπόνι (Trigla lyra). Προφανώς το όνομα του είδους lyrata, αποδίδει εξαιρετικά το σχήμα των φύλλων του φυτού όπως και το lyra, το ραχιαίο και κοιλιακό πτερύγιο του Λυροκαπονιού.

Ως κοιτίδα του Φίκου Λυράτα θεωρείται η τροπική ζώνη της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής. Εκεί απαντάται στις πεδινές εκτάσεις των δασών βροχής και αναπτύσσεται σε ποικίλους εδαφικούς τύπους και εκθέσεις. Στις φυσικές οικοθέσεις του, η μέση μηνιαία ανώτερη θερμοκρασία ανέρχεται στους 30 °C, ενώ το μέσο ετήσιο ύψος βροχής κυμαίνεται μεταξύ 1000 και 2000 mm.

Ο Φίκος Λυράτα σε άγρια κατάσταση ζει περισσότερα από 50 με 70 χρόνια. Αντίθετα στην αιχμαλωσία, ως φυτό εσωτερικών χώρων, ζει από 10 έως 20 χρόνια, ενώ στις θερμότερες περιοχές της υποτροπικής ζώνης, εφόσον φυτευθεί στο έδαφος του κήπου, ζει από 25 έως 50 χρόνια.

Εάν μπορούσε να διαλέξει, κατά πάσα πιθανότητα, θα επέλεγε την πρώτη περίπτωση.

Ο Φίκος Λυράτα είναι αειθαλές δέντρο γρήγορου ρυθμού και μεγάλης ανάπτυξης, όταν βρίσκεται σε φυσική κατάσταση, έχοντας ύψος που συχνά ξεπερνά και τα 25 m. Όταν καλλιεργείται, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης είναι μέσος ενώ δεν ξεπερνά σε ύψος τα 15 m.

Αποτελείται από έναν κορμό και από κόμη σφαιρικού ή ημισφαιρικού σχήματος, η οποία είναι συμμετρική με ακανόνιστο περίγραμμα. Το φύλλωμά του είναι πυκνό, αδρής υφής και έχει όρθια ή απλωτή εμφάνιση αλλά ως φυτό εσωτερικού χώρου αποκτά διαστάσεις σημαντικά μικρότερες και παρουσιάζει συνήθως όρθια εμφάνιση.

Ο Φίκος Λυράτα είναι τυπικό επίφυτο. Φυτρώνει στα κλαδιά διαφόρων τροπικών ειδών δέντρων και αναπτύσσει εναέριες βλαστογενείς ρίζες, οι οποίες προοδευτικά κορμοποιούνται, πνίγοντας το δέντρο ξενιστή.

Σε φυσική κατάσταση έχει πολλούς κορμούς και φλοιό εξαιρετικά τραχύ, σκούρου γκριζωπού καφετί χρώματος.

Είναι γερτοί, απλωτοί ή όρθιοι, παχείς, έχοντας αρχικά καφετί χρώμα το οποίο όταν ωριμάσουν γίνεται γκριζωπό καφέ.

Τα άνθη φέρονται εντός μασχαλιαίας ταξικής ανθοδόχης. Τα άρρενα αποτελούνται από 2 έως 3 σέπαλα ωοειδούς – λογχοειδούς σχήματος και φέρουν μονήρη στήμονα με ωοειδή ανθήρα. Τα θήλεα αποτελούνται από 3 σέπαλα ωοειδούς σχήματος και φέρουν κοντό στύλο με ελαφρώς προεξέχον στίγμα.

Ο Φίκος Λυράτα  επικονιάζεται αποκλειστικά από την σφήκα Agaon spatulatum.

Ο καρπός του Φίκου βρίσκεται εντός της ιδιαίτερης ταξικαρπίας όλων των Φίκων, του συκονίου, και είναι αχαίνιο.

Ο Φίκος Λυράτα, καθώς είναι φυτό των τροπικών περιοχών δεν αντέχει το κρύο. Οι ελάχιστες θερμοκρασίες, που αποτελούν και το κατώτερο όριο αντοχής του, κυμαίνονται μεταξύ 4 και 1,7 °C. Με τις υψηλές θερμοκρασίες η συμπεριφορά του Φίκου είναι εξαιρετική καθώς δεν αντιμετωπίζει ιδιαίτερα προβλήματα.

Στις φυσικές οικοθέσεις του αναπτύσσεται σε περιοχές όπου οι θερμοκρασίες κυμαίνονται από 20 °C η ελάχιστη μέχρι 30 °C η μέγιστη.

Ο Φίκος Λυράτα αναπτύσσεται σε όλους τους εδαφικούς τύπους, από τα ελαφρά αμμώδη έως και τα βαριά αργιλώδη εδάφη, υπό τον όρο να στραγγίζουν καλά αλλά ταυτοχρόνως να συγκρατούν την απαραίτητη υγρασία. Παρόλα αυτά οι καλά εγκατεστημένοι Φίκοι παρουσιάζουν υψηλή αντοχή στην ξηρασία.

Ως προς το pH αναπτύσσεται σε ένα εύρος τιμών μεταξύ 6 και 7, ωστόσο ευδοκιμεί στα ελαφρώς όξινα εδάφη με τιμές που κυμαίνονται από 6 μέχρι και 6,5.

Ο Φίκος Λυράτα επιζητεί θέσεις πλήρους έκθεσης στον ήλιο ή/και ημισκιερές. Όταν καλλιεργείται ως φυτό εσωτερικού χώρου συνιστάται η τοποθέτησή του σε θέσεις φωτεινές.

Ο Φίκος Λυράτα σε γενικές γραμμές δεν προσβάλλεται από εχθρούς και ασθένειες. Μερικά (έως πολλά) παράσιτα ωστόσο, μπορεί κάποιες φορές να δημιουργήσουν προβλήματα.

• Aleurodicus dispersus (Αλευρώδης)
• Aphis fabae (Μαύρη Αφίδα των Κουκιών)
• Bemisia tabaci (Αλευρώδης του Καπνού)
• Dialeurodes citri (Διαλευρώδης των Εσπεριδοειδών)
• Gynaikothrips ficorum (Θρίπας του Φίκου)

• Hercinothrips femoralis (Θρίπας της Μπανάνας)
• Metcalfa pruinosa (Μετκάλφα)
• Opogona sacchari
• Parthenothrips dracaenae
• Toxoptera aurantii
• Singhiella simplex

• Ceroplastes rusci (Κηροπλάστης, Ψώρα της Συκιάς)
• Coccus hesperidum

• Hemiberlesia palmae
• Icerya seychellarum
• Parasaissetia nigra

• Pseudococcus calceolariae

• Pseudococcus longispinus

• Allonychus reisi
• Tetranychus urticae (Κίτρινος Τετράνυχος)

• Panonychus ulmi (Κόκκινος Τετράνυχος)

• Aphelenchoides fragariae

• Meloidogyne incognita

• Athelia rolfsii– Sclerotium rolfsii (Σκληρωτίνια)
• Botrytis cinerea (Βοτρύτης)
• Corynespora cassiicola
• Glomerella sp. (Αθράκνωση)

• Myrothecium roridum
• Phytophthora sp. (Φυτόφθορα) 
• Phomopsis sp. (Φόμοψη)
• Pythium sp. (Πύθιο)
• Rhizoctonia solani (Ριζοκτόνια)

• Agrobacterium tumefaciens (Καρούλιασμα των Φύλλων)
• Pseudomonas cichorii (Ψευδομονάδα)

• Xanthomonas campestris (Βακτηριακή Κηλίδωση)

Ο Φίκος Λυράτα δεν είναι τοξικός για τους ανθρώπους και τα κατοικίδια στον βαθμό που δεν έρχονται σε επαφή με τον γαλακτώδη οπό. Σε αυτήν την περίπτωση είναι δυνατόν να προκληθεί δερματικός ερεθισμός ή εξάνθημα.

Γενικά ο Ficus lyrata δεν προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις. Ωστόσο σε άτομα με ιστορικό άσθματος είναι πιθανόν να προκληθούν αλλεργικές αντιδράσεις, όταν ο γαλακτώδης οπός ενωθεί και διαχυθεί με τα σωματίδια σκόνης στο εσωτερικό του σπιτιού ή του επαγγελματικού χώρου.

Η ευρύτερα διαδεδομένη καλλωπιστική μορφή του φυτού είναι αυτή του τυπικού είδους. Ωστόσο ο Φίκος Λυράτα δεν στερείται ποικιλιών.

Είναι ποικιλία που αντέχει περισσότερο στο ψύχος από το τυπικό είδος. Η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορεί να εκτεθεί χωρίς να υποστεί βλάβες είναι οι -1,1 °C. Ως προς τις διαστάσεις, φθάνει το ύψος των 3 έως 4 m ενώ η διάμετρός του κυμαίνεται μεταξύ 2 και 3 m.

Όπως φανερώνει και το όνομά της πρόκειται για Φίκο συμπαγούς εμφάνισης. Είναι πιο αργού ρυθμού ανάπτυξης από αυτόν του τυπικού είδους, πράγμα το οποίο έχει ως συνέπεια να χρειάζεται μεταφύτευση σε αραιότερα χρονικά διαστήματα. Οι διαστάσεις του, εφόσον φυτευθεί στο έδαφος, είναι 8 έως 10 m το ύψος και 6 έως 8 m η διάμετρος.

Εξαιρετικά συμπαγής ποικιλία που προέρχεται από φυσική μετάλλαξη του μητρικού φυτού, το οποίο καλλιεργείτο στο Ολλανδικό φυτώριο De Wilgenlei. Τα φύλλα του έχουν σχήμα περισσότερο αντωοειδές παρά αυτό της Λύρας ενώ οι διαστάσεις τους κυμαίνονται για το μεν μήκος από 14 έως 21 cm, για το δε πλάτος από 13 έως 18 cm.

Πρόκειται για εξαιρετικά διακοσμητική ποικιλία με φύλλα που έχουν κίτρινες – κρεμ παρυφές. Είναι και αυτή αργού ρυθμού ανάπτυξης.

Και ο Φίκος Λυράτα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο δημοφιλή φυτά για την διακόσμηση του εσωτερικού τόσο των οικιών όσο και των επαγγελματικών χώρων. Τα εντυπωσιακά μεγάλα φύλλα του καθώς και η σχετική ευκολία συντήρησής του συνηγορούν για κάτι τέτοιο.

Αυτό για το οποίο δεν συνηγορούν είναι η χρήση του ως φυτό που «φιλτράρει» και καθαρίζει τον αέρα. Ότι γράφεται ή λέγεται περί της τέτοιας μορφής χρήσης του είναι επιστημονικά παντελώς αβάσιμο.

Σε περιοχές κατάλληλες για την ανάπτυξή του, μπορεί να φυτευθεί και στο έδαφος αλλά και σε γλάστρες, τόσο σε ηλιόλουστες όσο και σε ημισκιερές θέσεις.

Έτσι, θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο Φίκος Λυράτα αξιοποιείται:

• Ως φυτό ιδιαίτερου ενδιαφέροντος φυτευόμενος μόνος του

• Σε αστικές φυτεύσεις πάρκων και δρόμων καθώς αντέχει την επιβαρυμένη ατμόσφαιρα των πόλεων

• Ως δέντρο σκιάς

• Σε συνδυασμό με άλλα περισσότερο ή λιγότερο εξωτικού χαρακτήρα φυτά, όπως για παράδειγμα με Κρότωνες (Codiaeum variegatum), Γαρδένιες (Gardenia jasminoides) και Καλιάνδρες (Calliandra emarginata)

Τις Παραπομπές του μουσικής χροιάς άρθρου με τίτλο Φίκος Λυράτα (Ficus lyrata) – Περιγραφή και Χρήση (…και με την πιθανολογούμενη άδεια Ψυχιάτρου) παρουσιάζει το συγκρότημα Talking Heads με το τραγούδι τους Psycho Killer.